Kennis

Begrippenlijst AI

Wat betekenen begrippen als hallucinatie, gebruiksverantwoordelijke en DPIA? Hieronder staan de belangrijkste begrippen uit de AI-verordening, de AVG en het dagelijks werk met AI, kort en praktisch uitgelegd voor financieel dienstverleners.

A B D E G H K M P S T V Z

A

Aanbieder: In de AI-verordening: wie een AI-systeem ontwikkelt of laat ontwikkelen en het onder eigen naam of merk op de markt brengt of in gebruik stelt. Een kantoor dat een chatbot onder eigen naam aanbiedt, kan zelf aanbieder zijn.
AI-agent: Een AI-systeem dat zelfstandig stappen uitvoert, zoals mails versturen of systemen raadplegen. Hoe meer een systeem zelf doet, hoe belangrijker menselijk toezicht en duidelijke grenzen zijn.
AI-geletterdheid: De kennis, vaardigheden en het begrip waarmee mensen AI-systemen verantwoord kunnen gebruiken en de kansen en risico’s ervan kunnen beoordelen. Artikel 4 van de AI-verordening vraagt organisaties maatregelen te nemen om dit voor hun medewerkers te waarborgen. Zie Artikel 4.
AI-systeem: Een machinegebaseerd systeem dat uit de ontvangen invoer afleidt hoe het uitvoer, zoals voorspellingen, teksten, aanbevelingen of beslissingen, genereert. Zo is de term gedefinieerd in de AI-verordening.
Anonimiseren: Gegevens zo bewerken dat een persoon niet meer te identificeren is. Geanonimiseerde gegevens vallen buiten de AVG. Zie ook pseudonimiseren.
Automation bias: De neiging om de uitkomst van een systeem te vertrouwen zonder die kritisch te controleren. Menselijk toezicht werkt alleen als de controleur ook echt durft af te wijken.
AVG: De Algemene verordening gegevensbescherming (Verordening (EU) 2016/679). Regelt de verwerking van persoonsgegevens, ook als een AI-tool die verwerkt.

B

Bias: Systematische scheefheid in de uitkomsten van een systeem, bijvoorbeeld doordat trainingsdata bestaande vooroordelen bevatten. Kan leiden tot ongelijke behandeling van groepen klanten.

D

Datalek: Een inbreuk op de beveiliging waarbij persoonsgegevens per ongeluk of onrechtmatig worden vernietigd, verloren, gewijzigd of verstrekt. Een datalek met risico voor betrokkenen meld je binnen 72 uur bij de Autoriteit Persoonsgegevens (AVG art. 33).
Dataminimalisatie: Alleen de persoonsgegevens verwerken die nodig zijn voor het doel. Bij AI-tools: voer niet meer in dan nodig en anonimiseer of pseudonimiseer waar dat kan.
Deepfake: Door AI gemaakte of bewerkte beelden, geluid of video die echt lijken. Voor gebruikers geldt een transparantieplicht (AI-verordening art. 50). Ook een risico bij fraude, zoals een nagemaakte stem van een directeur.
Dienstverleningsdocument (DVD): Het document waarmee een adviseur de klant informeert over zijn dienstverlening, werkwijze en beloning. Een goede plek om kort te melden dat AI-hulpmiddelen worden gebruikt en dat de adviseur zelf adviseert.
DPIA: Gegevensbeschermingseffectbeoordeling: een beoordeling vooraf van de privacyrisico’s van een verwerking, verplicht bij waarschijnlijk hoog risico, bijvoorbeeld bij nieuwe technologie en grootschalige verwerking van financiële gegevens (AVG art. 35).

E

EER: Europese Economische Ruimte: de EU-landen plus IJsland, Liechtenstein en Noorwegen. Voor doorgifte van persoonsgegevens buiten de EER is een geldige basis nodig.

G

Geautomatiseerd besluit: Een besluit dat uitsluitend door geautomatiseerde verwerking tot stand komt en rechtsgevolgen of een vergelijkbaar aanmerkelijk effect heeft voor de klant. De klant heeft dan onder meer recht op menselijke tussenkomst en uitleg (AVG art. 22).
Gebruiksverantwoordelijke: In de AI-verordening: wie een AI-systeem onder eigen verantwoordelijkheid gebruikt. Een advieskantoor dat een AI-tool inzet, is meestal gebruiksverantwoordelijke en heeft eigen verplichtingen, zoals AI-geletterdheid.
Generatieve AI: AI die nieuwe inhoud maakt, zoals tekst, beeld of geluid, op basis van patronen in trainingsdata.

H

Hallucinatie: Een vloeiend geformuleerd maar feitelijk onjuist of verzonnen antwoord van een AI-model, zoals verzonnen bronnen, bedragen of wetsartikelen.
Hoog-risico-AI: AI-systemen die de AI-verordening om hun risico voor gezondheid, veiligheid of grondrechten zwaarder reguleert. In de financiële sector onder meer AI die de kredietwaardigheid van particulieren beoordeelt en AI voor risicobeoordeling en prijsstelling bij levens- en ziektekostenverzekeringen (bijlage III). De ingangsdatum is mogelijk uitgesteld: controleer de actuele stand.

K

Kifid: Klachteninstituut Financiële Dienstverlening: het geschilleninstituut waar consumenten terechtkunnen met klachten over financiële dienstverleners.

M

Menselijk toezicht: Een bekwame medewerker beoordeelt de uitkomst van een AI-systeem en kan die corrigeren of terzijde schuiven. Het toezicht moet echt zijn: met kennis, tijd en de bevoegdheid om af te wijken.

P

Prompt: De instructie of vraag die je aan een AI-model geeft. Hoe preciezer, hoe bruikbaarder de output, maar ook een goede prompt garandeert geen juistheid.
Pseudonimiseren: Persoonsgegevens zo bewerken dat ze zonder aanvullende informatie niet aan een persoon zijn te koppelen. Pseudonieme gegevens blijven persoonsgegevens.

S

Shadow AI: AI-tools die medewerkers gebruiken buiten het goedgekeurde aanbod, zonder zicht van de organisatie. Een van de grootste praktische risico’s, omdat er geen afspraken, geen zicht en geen vastlegging zijn.

T

Taalmodel (LLM): Een AI-model dat getraind is op grote hoeveelheden tekst en op basis van waarschijnlijkheid het meest passende vervolg op een tekst voorspelt. Daardoor klinkt de uitvoer overtuigend, ook als die niet klopt.
Trainingsdata: De grote hoeveelheid tekst en gegevens waarmee een AI-model is ontwikkeld. Afhankelijk van de voorwaarden kunnen door jou ingevoerde gegevens gebruikt worden om modellen verder te trainen.
Transparantieplicht: De plicht om mensen te informeren dat zij met AI te maken hebben of dat inhoud door AI is gegenereerd (AI-verordening art. 50).

V

Verwerker: Een partij die in opdracht van jou persoonsgegevens verwerkt, zoals een AI-leverancier. Voor een verwerker is een verwerkersovereenkomst nodig (AVG art. 28).
Verwerkersovereenkomst: Een overeenkomst met een verwerker over wat die met persoonsgegevens mag doen, hoe ze worden beveiligd en wanneer ze worden verwijderd. Zonder deze overeenkomst laat je geen klantgegevens verwerken door een AI-dienst.
Volmachtbedrijf: Een tussenpersoon die namens een verzekeraar bevoegd is besluiten te nemen over acceptatie, premie of schade. Daardoor raakt AI hier snel aan geautomatiseerde besluitvorming. Zie AI voor volmachtbedrijven.

Z

Zorgplicht: De verplichting van een financieel dienstverlener om in het belang van de klant te handelen (Wft art. 4:24a en volgende). De adviseur blijft verantwoordelijk voor het advies, ook als AI heeft geholpen.

Zie ook

Laatst bijgewerkt: 18 oktober 2026. Hulpmiddel voor het gesprek met compliance, geen juridisch advies.